9 april 2026
Een geheimzinnige boosdoener zit blijkbaar achter een aantal slopende hersenziekten—en wetenschappers zijn hem op het spoor.
Een nieuwe studie wijst uit dat bepaalde darmbacteriën een nefaste rol zouden kunnen spelen bij de ontwikkeling van ALS en frontotemporale degeneratie. Deze microben maken schadelijke suikers aan die immuunresponsen aanzwengelen die op hun beurt de hersenen beschadigen. Deze doorbraak verklaart waarom sommige mensen die een genetisch risico lopen ziek worden en anderen niet. Nog bemoedigender is dat een afname van deze suikers tijdens experimenten de hersenen gezonder maakte. Dat opent perspectieven voor nieuwe behandelingen.
Onderzoekers hebben ontdekt dat giftige suikers die worden aangemaakt door darmbacteriën immuunaanvallen kunnen veroorzaken, met als gevolg de typische hersenschade die gepaard gaat met ALS en degeneratie. Deze suikers als doelwit kiezen, kan de deur openen naar geheel nieuwe behandelingen—en de ziektevoortgang zelfs remmen.
Het team identificeerde een duidelijk verband tussen deze microben in het spijsverteringssysteem en de hersenschade die gepaard gaat met amyotrofische laterale sclerose (ALS) en frontotemporale degeneratie (FTD). Ze ontdekten dat bepaalde bacteriële suikers immuunresponsen kunnen uitlokken die hersencellen doden, en, belangrijker nog, een manier om dit proces een halt toe te roepen.
Hoe ALS en FTD de hersenen beschadigen
FTD treft vooral de frontale en temporale hersendelen. Dit tast de persoonlijkheid, het gedrag en de taalvaardigheid aan. ALS beschadigt dan weer de motorneuronen, met geleidelijke spierzwakte voor gevolg, die uitmondt in verlammingsverschijnselen.
Over de oorzaken van deze aandoeningen tasten we grotendeels in het duister, hoewel wetenschappers een hele waaier van mogelijke factoren hebben onderzocht, waaronder genetische elementen, omgevingsfactoren, hersenschade en eetgewoonten.
Het verband tussen een darm-hersenmechanisme en het ziekterisico
De studie, die verscheen in Cells Reports, biedt een antwoord op de prangende vraag waarom sommige mensen wel ziek worden en andere niet. De onderzoekers legden een moleculair traject bloot dat darmactiviteit koppelt een hersenschade, vooral bij dragers van een genetische mutatie.
“We ontdekten dat schadelijke darmbacteriën vormen van glycogeen (een type suiker) aanmaken die ontstekingen veroorzaken. Het gaat concreet om bacteriële suikers die via immuunresponsen hersenschade in de hand werken”, zegt Aaron Burberry, assistent- professor aan het departement Pathologie van de Case Western Reserve School of Medicine.
De onderzoekers bestudeerden 23 ALS/FTD-patiënten. 70% van hen had te kampen met verhoogde niveaus van glycogeen. Bij individuen die niet leden aan deze ziekten, vertoonde slechts één derde van de deelnemers gelijkaardige niveaus.
Nieuwe behandelingsdoelwitten en nieuwe hoop voor de patiënten
Deze bevindingen kunnen van onmiddellijke klinische betekenis zijn, want deze schadelijke darmsuikers vormen nieuwe behandelingsdoelwitten. Verder werden potentiële biomerkers in de kijker geplaatst die artsen helpen patiënten te identificeren die baat hebben bij darmtherapieën.
Zodoende staat de deur open voor nieuwe behandelingen die de schadelijke suikers in het darmkanaal afbreken en kunnen we hoopvol uitkijken naar de ontwikkeling van middelen die zich richten op de darm-hersenverbinding, waardoor we de ziekten kunnen remmen of in de kiem smoren.
Alex Rodriguez-Palacios, assistent-professor van het Digestive Health Research Institute aan de School of Medicine, zegt dat het team er tijdens experimenten in slaagde deze schadelijke suikers te doen afnemen, met “gezondere hersenen en een langer leven als resultaat”.
Waarom sommige genetische dragers ziek worden
De ontdekking belangt vooral mensen aan die drager zijn van de C90RF72-mutatie, de belangrijkste genetische oorzaak van ALS en FTD. Niet iedere drager wordt ziek, en dit onderzoek helpt te verklaren waarom.
De bevindingen schilderen darmbacteriën af als een invloedrijke omgevingsfactor.
Een doorbraak die het resultaat is van unieke onderzoekmethodes
Dit onderzoek was mogelijk dankzij geavanceerde laboratoriummethodes die werden toegepast door het departement Pathologie en door het Digestive Health Research Institute van de universiteit. De wetenschappers schakelden gezonde muizenmodellen in die in steriele, bacterievrije omstandigheden worden gekweekt. Zodoende kunnen de onderzoekers de effecten van een bepaalde microbe op een ziekte isoleren.
Het programma wordt geleid door Fabio Cominelli, Distinguished University Professor en directeur van het Digestive Health Research Institute. Het steunt op de zogeheten ‘kooi in een kooi’, een steriel huisvestingssysteem dat werd ontwikkeld door Rodriguez-Palacios.
Het maakt grootschalige studies van een microbioom mogelijk, om bijvoorbeeld na te gaan hoe de darmen en de hersenen met elkaar in verbinding staan. Aan de hand van traditionele methodes kunnen we meestal slechts een beperkt aantal dieren per keer onderzoeken.
De volgende stappen en mogelijk klinisch onderzoek
“Om erachter te komen wanneer en waarom schadelijk microbieel glycogeen tot stand komt, gaan we zowel voor als na de intrede van de ziekte uitgebreider studies uitvoeren naar de microfauna bij ALS/FTD-patiënten”, zegt Burberry. “Onze bevindingen rechtvaardigen ook klinisch onderzoek naar de rol van glycogeenafbraak bij het remmen van de ziektevoortgang, en dat onderzoek kan al binnen het jaar van start gaan.”
Vertaling: Bart De Becker
Bron: Case Western Reserve University