ALS tast de spieren aan. Enkele spieren zijn mede verantwoordelijk voor het mogelijk maken van duidelijke spraak. Als deze spieren verzwakken, kunnen er moeilijkheden opduiken op het vlak van de spraak.
Vaak voorkomende problemen bij ALS zijn:
- hesere stem
- meer gedempte of meer nasale stem
- onduidelijke spraak
Logopedisten kunnen bij deze moeilijkheden vaak een grote hulp betekenen. Ze proberen op verschillende manieren de communicatievaardigheden zo lang mogelijk te behouden. Bovendien kunnen zij ook de slikfunctie evalueren en, indien nodig, tips geven ter verbetering van het slikken.
Enkele tips:
- Beperk, indien mogelijk het omgevingsgeluid. Het kan immers zeer vermoeiend zijn om boven een televisie of radio uit te moeten praten.
- Praat langzaam.
- Kijk naar je communicatiepartner wanneer je met hem/haar praat en let er op dat ook hij/zij jouw gezicht duidelijk kan zien. Een goed verlichte kamer vergemakkelijkt de persoonlijke communicatie.
- Gebruik korte zinnen. Spreek maar één of twee woorden of lettergrepen uit per ademhaling.
- Over-articuleer: verleng de klinkers en overdrijf de medeklinkers.
- Kies een comfortabele houding tijdens het spreken.
- Pas op met oefeningen die normaal gesproken de spraakspieren versterken, zij kunnen bij personen die aan ALS lijden immers het omgekeerde effect vertonen. Vraag altijd aan de logopedist welke oefeningen voor jou geschikt zijn.
- Neem een (vocale) rustperiode voordat je een conversatie of een telefoongesprek gaat voeren. Vermoeidheid heeft immers een grote invloed op je spraakvermogen. Het kan dan ook zijn dat de communicatie ’s morgens veel vlotter verloopt dan ’s avonds.
- Wanneer je stem zeer stil klinkt, kan het interessant zijn om een stemversterker te gebruiken. Wanneer iemand je moeilijk kan begrijpen kunnen de volgende strategieën helpen:
- Als je nog kan schrijven, kunnen pen en papier of een whiteboard hulp bieden.
- Typen op computer, tablet of gsm kan ook een oplossing zijn. Er bestaan ook heel wat apps om communicatie te bevorderen (bijvoorbeeld Spraakassistent AAC).
- Gebruik telegrafische spraak; gebruik enkel die woorden die essentieel zijn om die bepaalde boodschap over te brengen.
- Er bestaat heel wat spraak en communicatietechnologie om zo lang mogelijk te kunnen blijven communiceren. Voor meer info kan je terecht bij de ALS Liga!
Non-verbale communicatie:
Non-verbale communicatie betekent communicatie zonder woorden. Wanneer het te moeilijk wordt om via de spraak te communiceren kan men gebruik maken van bepaalde expressies en/of bewegingen om een boodschap over te brengen. Men kan bijvoorbeeld gebruik maken van de bewegingen van de ogen en de oogleden om “ja” of “neen” te communiceren. Non-verbale communicatie kan zelfs de spraak verbeteren doordat de druk verlicht wordt om te praten. Bovendien vermindert de mogelijkheid tot non-verbale communicatie ook de frustraties en stress die optreden rond het zich niet kunnen uitdrukken, waardoor de persoon met spraakproblemen op een meer ontspannen wijze kan communiceren.
Hulpmiddelen:
Aarzel niet om de ALS-Liga te contacteren in verband met hulpmiddelen die de communicatie verbeteren. Wij staan altijd klaar om advies te geven of zelf ter hulp te schieten vanuit onze eigen uitleendienst.
Tips voor communicatiepartners:
- Kijk naar de persoon met communicatieproblemen wanneer je met hem/haar praat.
- Stel vragen die met een eenvoudig “ja” of “neen” kunnen worden beantwoord.
- Herhaal dat deel van de zin dat je begrepen hebt (bv. Je wilt dat ik naar boven ga en wat dan juist voor je haal?).