13 Maart 2026

Een internationaal team onder leiding van wetenschappers van het VIB en de Universiteit van Antwerpen heeft onlangs een belangrijke genetische factor ontdekt die het risico op het ontwikkelen van een zeldzame vorm van frontotemporale dementie verhoogt. Deze ontdekking, gepubliceerd in Nature Genetics, zou de diagnose kunnen verbeteren en de weg kunnen effenen voor nieuwe therapeutische benaderingen voor deze nog steeds slecht begrepen vormen van dementie.

Het onderzoek naar dementie heeft zojuist een nieuwe mijlpaal bereikt. Wetenschappers van het VIB en de Universiteit Antwerpen, aan het hoofd van een internationaal consortium, hebben een belangrijke genetische factor geïdentificeerd die geassocieerd is met een zeldzame subtype van frontotemporale dementie, aFTLD-U genaamd. Hun resultaten, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics, werpen licht op de biologische mechanismen die ten grondslag liggen aan deze neurodegeneratieve ziekte.

Frontotemporale dementie (FTD) is minder bekend dan de ziekte van Alzheimer, maar vormt toch een van de belangrijkste oorzaken van dementie bij jongere mensen. In tegenstelling tot Alzheimer, dat vooral de geheugenfuncties aantast, tast FTD voornamelijk de hersengebieden aan die verantwoordelijk zijn voor gedrag, persoonlijkheid, taal en besluitvorming.

Een ziekte die vaak te laat wordt gediagnosticeerd

Het bijzondere aan deze aandoening is de aard van de eerste symptomen, die misleidend kunnen zijn. Gedragsveranderingen of persoonlijkheidsstoornissen worden vaak geïnterpreteerd als psychische problemen of werkstress.

“Frontotemporale dementie treft vaak mensen die nog beroepsmatig actief zijn. Aangezien de vroege symptomen kunnen lijken op ‘persoonlijkheidsveranderingen’ of stress, kan de weg naar de diagnose lang zijn”, legt prof. Rosa Rademakers van het Centrum voor Moleculaire Neurologie VIB-UAntwerp uit.

Deze vertraging in de diagnose blijft niet zonder gevolgen. “Na verloop van tijd kunnen carrières en persoonlijke relaties ernstig worden aangetast”, vervolgt de onderzoekster.

In deze context is een beter begrip van de biologische mechanismen van de ziekte van cruciaal belang, zowel voor de patiënten als voor hun naasten.

Een zeldzaam subtype dat moeilijk te bestuderen is

Frontotemporale dementie is niet één ziekte, maar een verzameling neurodegeneratieve aandoeningen met verschillende kenmerken. Een daarvan is het bijzonder zeldzame subtype aFTLD-U.

Deze zeldzaamheid vormt een grote uitdaging voor onderzoekers. Om dit type aandoening te bestuderen, moet namelijk een voldoende aantal patiënten worden verzameld om de betrokken genetische of biologische factoren te kunnen identificeren.

“Omdat dit subtype zo zeldzaam is, was het in het verleden moeilijk om het op grote schaal te bestuderen”, benadrukt Rosa Rademakers.

Om dit obstakel te omzeilen, hebben de onderzoekers een internationale samenwerking opgezet om genetische gegevens van verschillende patiëntencohorten te verzamelen. Deze aanpak heeft het mogelijk gemaakt een genetische factor te identificeren die het risico op het ontwikkelen van deze specifieke vorm van dementie aanzienlijk verhoogt.

Op weg naar een meer gerichte geneeskunde

Naast de identificatie van een nieuwe risicofactor draagt deze ontdekking bij aan een beter onderscheid tussen de subtypes van frontotemporale dementie. Een essentiële stap in de ontwikkeling van gerichte behandelingen.

“Het onderscheiden van deze subtypes wordt steeds belangrijker, omdat ze verschillend kunnen reageren op therapieën”, aldus professor Rademakers.

Met andere woorden, een beter genetisch inzicht zou het op termijn mogelijk maken om de behandelingsstrategieën aan te passen aan de specifieke biologische kenmerken van elke vorm van de ziekte. Een ontwikkeling die past in de huidige trend naar een meer gepersonaliseerde geneeskunde.

Hoop voor de betrokken families

Voor verenigingen en stichtingen die zich inzetten voor onderzoek naar dementie, betekent deze ontdekking een belangrijke stap vooruit.

“Deze ontdekkingen zijn een echte overwinning in de strijd tegen zeldzame vormen van dementie en bieden concrete hoop voor de getroffen families, doordat ze de weg naar vroege diagnoses en innovatieve behandelingen versnellen”, zegt Lucie Leroux, verantwoordelijke bij Stop Alzheimer, de Stichting voor Onderzoek naar Alzheimer en aanverwante ziekten in België.

Bron: Mediquality