17 juli 2026
In Canada bracht een doelgerichte behandeling de zaken in een stroomversnelling.
- Een studie concludeerde dat de goedkeuring van een ALS-therapie die zich op genen concentreert in Canada een revolutie heeft ontketend voor genetische tests.
- Genetische tests voor alle ALS patiënten, ook diegenen zonder familiegeschiedenis, zijn nu een routinekwestie geworden.
- Deze aardverschuiving helpt patiënten te identificeren die in aanmerking komen voor specifieke behandelingen, zoals de goedgekeurde therapie Qalsody.
De verwachte beschikbaarheid en de daaropvolgende goedkeuring in Canada van de allereerste therapie die zich op genen richt en bedoeld is voor bepaalde mensen die lijden aan amyotrofische laterale sclerose (ALS) hebben de zienswijze van artsen op genetische tests voor deze zeldzame neurodegeneratieve ziekte in deze Noord-Amerikaanse natie getransformeerd.
De afgelopen vijf jaar hebben Canadese Als-klinieken de routine gekweekt alle patiënten te testen, waar vroeger alleen mensen met een ogenschijnlijke familiegeschiedenis werden getest. Uit de gegevens blijkt inderdaad dat alle artsen zonder uitzondering tests aanbieden aan patiënten met sporadische ALS — bij wie de symptomen zich dus spontaan beginnen voor te doen.
Die verandering is volgens de onderzoekers toe te schrijven aan de beschikbaarheid van Qalsody (tofersen), een middel dat in 2025 voorwaardelijk werd goedgekeurd in Canada . Verder is de verandering te danken aan het groeiend belang van de identificatie van patiënten die in aanmerking komen voor een behandeling.
“De praktijken rond genetische tests veranderden in Canada aanzienlijk tijdens de laatste stadia van de ontwikkeling en na de goedkeuring door de regelgevende instanties van een welbepaalde therapie die zich op genen richt”, namelijk Qalsody, schrijven de onderzoekers, en ze voegen hieraan toe dat de bevindingen van de studie illustreren hoe “therapeutische doorbraken de standaarden van landelijke ziekenhuizen kunnen herdefiniëren.”
De studie is getiteld ‘A Changed Landscape: Five-Year Retrospective on the Paradigm Shift in Genetic Testing Practices for ALS in Canada’, en verscheen in het European Journal of Human Genetics.
Gedurende vele jaren bleven genetische ALS-tests meestal gereserveerd voor mensen met familiale ALS, die een gekende familiegeschiedenis van de ziekte hebben. Mensen met sporadische ALS, die zowat 90% van de gevallen vormen en geen gekende aanverwanten met ALS hebben, werden veel minder vaak getest omdat men meende dat er geen genetische oorzaak bestond voor deze vorm van de ziekte.
Richtlijnen dringen nu aan op genetische ALS-tests los van een familiegeschiedenis
De afgelopen jaren heeft onderzoek echter aangetoond dat zowat 10% tot 20% van de sporadische ALS-gevallen een identificeerbare genetische oorzaak hebben.
Op basis hiervan raden recente richtlijnen genetische tests aan voor iedereen die gediagnosticeerd wordt met ALS, ongeacht de familiegeschiedenis. De opkomst van therapieën die zich richten op specifieke ALS-mutaties, alsook de noodzaak uit te maken wie voor behandeling in aanmerking komt, hebben het belang van tests voor alle patiënten volgens voorstanders nog meer in de verf gezet.
Neem bijvoorbeeld Qalsody, dat in 2023 in de VS en twee jaar later in Canada voorwaardelijk werd goedgekeurd voor mensen met ALS die verband houdt met mutaties in het SOD1-gen. De therapie, die boogt op RNA, is ontworpen om de niveaus te verlagen van SOD1, het toxische eiwit dat de ziekte aandrijft bij deze patiënten.
De voorwaardelijke goedkeuring van Qalsody was gebaseerd op voorafgaandelijk bewijsmateriaal uit klinisch onderzoek dat aantoonde dat de behandeling de niveaus verlaagde van neurofilament lichte ketting (NfL), een merker van zenuwschade. Volgens de regelgevende instanties vormde dit een afdoende surrogaatmerker om het vermogen om de ziektevoortgang te vertragen te voorspellen. Het is wachten op bevestigende gegevens om tot een volwaardige goedkeuring te kunnen overgaan.
Het rechtstreekse verband tussen meer tests in Canada en de goedkeuring van Qalsody
Om te evalueren hoe de praktijken rond genetische tests zijn veranderd in het licht van de therapeutische ontwikkelingen, nam een team van onderzoekers leden van het Canadian ALS Research Network op drie tijdstippen onder de loep: in 2020, 2022, en 2025. CALS is een landelijk netwerk dat momenteel bestaat uit 55 neurologen en revalidatieartsen die werkzaam zijn in 24 gespecialiseerde ALS-klinieken in Canada.
Tijdens de eerste twee navragen, diende elke kliniek één antwoord in, terwijl in 2025 meerdere artsen van eenzelfde kliniek werden aangemoedigd om deel te nemen aan de identificatie van divergerende praktijken in de klinieken.
Tijdens die laatste navraag ontvingen de onderzoekers antwoorden van 33 artsen die 21 van Canada’s 24 gespecialiseerde ALS-klinieken vertegenwoordigden. In totaal namen 11 klinieken deel aan elk van de drie navragen, zodat het team de verandering van de praktijken over een periode van vijf jaar in kaart kon brengen.
De enquêtes brachten een enorme toename van de genetische tests bij mensen met sporadische ALS aan het licht. In 2020 testte een derde van de artsen deze patiënten routinematig. Dat cijfer steeg tot meer dan de helft (57%) in 2022 en bereikte 100% in 2025. Dit betekent dat elke deelnemende arts rapporteerde routinematig elke patiënt te testen, met of zonder familiegeschiedenis.
Genetische tests voor familiale ALS waren al gangbaar in 2020, want 93% van de artsen bood ze routinematig aan. Volgens de gegevens bereikte dit cijfer 100% tegen 2025.
De meeste artsen (78%) zeiden dat hun praktijken rond genetische tests waren veranderd tussen 2020 en 2022. Dat was hoofdzakelijk te danken aan een ruimere beschikbaarheid van uitgebreide genetische tests en het feit dat steeds meer mensen met sporadische ALS werden getest. Tegen 2025 rapporteerde 61% dat de goedkeuring van Qalsody hun benadering van genetische tests rechtstreeks had beïnvloed.
Deze studie toont een transformatieve paradigmaverschuiving aan wat betreft de praktijk, met als voornaamste kenmerk een sterke toename van de genetische tests bij individuen zonder familiale ALS-geschiedenis.
De veranderingen reikten verder dan alleen de patiënten. De proportie van artsen die voorspellende genetische tests aanbieden aan gezonde verwanten die een risico lopen, steeg van 37% in 2020 tot 61% in 2025. Het aandeel van artsen die routinematig gezonde, nog niet aan symptomen lijdende mensen screenden van wie geweten is dat ze drager zijn van genetische mutaties die ALS veroorzaken, steeg van 30% naar 44%, zo blijkt nog uit de gegevens.
De opvolgingspraktijken verschilden echter aanzienlijk naargelang de kliniek. Sommige artsen zeiden dat ze routinematig enkel mensen met de SOD1-mutaties screenden omwille van de beschikbaarheid van Qalsody.
“Deze studie toont een transformatieve paradigmawijziging aan wat betreft de praktijk. Deze verandering wordt gekenmerkt door een sterke toename van tests bij individuen met sporadische ALS”, besluiten de onderzoekers. “De studie onderstreept dat dankzij de beschikbaarheid van een genetisch gerichte behandeling en dankzij duidelijk klinisch nut, een snelle omschakeling van de klinische praktijk mogelijk is.”
Bron: ALS News Today
Vertaling: Bart De Becker

