18 september 2026
Genetische behandelingen kunnen ook nuttig zijn voor andere mensen met amyotrofische laterale sclerose (ALS).
Een jaar nadat een man met ALS een behandeling startte die de genetische vorm van zijn ziekte aanpakte, had hij minder last van de symptomen en kon hij zijn werk als arts voortzetten1. Onderzoekers noemen de prille resultaten spectaculair en denken dat ze de deur kunnen openen naar andere behandelingen tegen neurodegeneratieve ziekten die te wijten zijn aan mutaties.
De man leed aan een traag vorderende variant van amyotrofische laterale sclerose (ALS), die in zijn geval werd veroorzaakt door een zeldzame mutatie die eiwitstapeling en bijgevolg het afsterven van motorneuronen in de hand werkt. De RNA-behandeling die hij kreeg heet antisense oligonucleotide-therapie. De meeste gentherapieën wijzigen de genen, maar antisense oligonucleotide-therapie maakt gebruik van korte strengen genetisch materiaal die zich richten op het door het gen geproduceerde RNA en de hoeveelheid aangemaakte eiwitten reduceren. De resultaten verschenen deze week in Med.
Steve Vucic – een neuroloog en ALS-onderzoeker aan de Universiteit van Sydney in Australië – spreekt van een “spectaculaire eerste stap”, hoewel het nog te vroeg is om in te schatten of de behandeling de ziektevoortgang kan stopzetten of zelfs een heuse remedie kan vormen. Daartoe zouden we de eerste deelnemer nog twee à drie jaar moeten opvolgen en nog andere patiënten bij het onderzoek betrekken.
Gelijkaardige antisense oligonucleotide-therapieën zijn de toekomst voor veel mensen met ALS, zegt Fleur Garton – die neurologische ziekten onderzoekt aan de Universiteit van Queensland in Brisbane, Australia. Zowat 5 tot 10% van de ALS-patiënten is drager van een gekende genetische mutatie. Ze voegt daaraan toe dat antisense-therapieën op het eerste gezicht veilig zijn en niet alleen kunnen worden ontwikkeld voor mensen met gangbare genetische mutaties, maar ook voor dragers van zeldzame of zelfs unieke mutaties, alsmede voor mensen wier ziekte werd veroorzaakt door meerdere mutaties.
Vroege bemoedigende resultaten
Door ALS sterven de motorneuronen in de hersenen en het ruggenmerg af. Tot de symptomen behoren spierzwakte, spraakproblemen en progressieve verlamming. Op de duur komt er meestal een ventilatiesysteem aan te pas om te kunnen ademen, en ademhalingsfalen is ook vaak de doodsoorzaak. Er bestaat geen remedie en de behandelingsopties zijn beperkt. De levensverwachting na de diagnose bedraagt twee tot vijf jaar.
Onze deelnemer kampt met een mutatie in het gen CHCHD10, dat minder dan 1% van de gevallen van erfelijke ALS veroorzaakt. Dit gen encodeert een eiwit dat mitochondria — de organellen die de energie van de cel genereren — helpt naar behoren te functioneren. Mankementen aan dit gen kunnen de mitochondria beschadigen en dragen vermoedelijk bij tot het afsterven van neuronen.
Onze patiënt kreeg tussen april 2024 en april 2025 drie doses van 50 milligram toegediend in de ruggengraat, en drie doses van 75 milligram. De auteurs rapporteren dat hij geen last had van ernstige negatieve bijwerkingen. Hij vertoonde evenmin tekenen van cognitieve achteruitgang, een gangbaar ALS-symptoom.
Een jaar na de eerste dosis waren zijn bloedniveaus van neurofilament lichte ketting-eiwitten — die worden aangemaakt door beschadigde neuronen en dan ook dienstdoen als biomerker voor de ALS-progressie — teruggebracht tot het normale referentiebereik. Vucic zegt dat de behandeling mogelijk de hoeveelheid neuronen in de hersenen van onze deelnemer op peil houdt.
De scores op een test van zijn motorische vaardigheden, zijn ademhaling en zijn neurologische functie waren verbeterd, en de andere scores voor ademhaling en cognitie bleven stabiel. Sommige ALS-patiënten gaan er zonder behandeling tijdelijk op vooruit, al is permanente vooruitgang zonder behandeling volgens Björn Oskarrson – coauteur van de studie en neuroloog aan de Mayo Clinic in Jacksonville, Florida – uitzonderlijk.
Er bestaan antisense-therapieën tegen meer gangbare genetische mutaties die ALS veroorzaken, maar de ontwikkeling ervan nam algauw een decennium in beslag. Het middel tegen de mutatie in CHCHD10 kwam er volgens Oskarrson in slechts drie jaar. Hij voegt daaraan toe dat het een geweldige ervaring was een middel te ontwikkelen dat zich op de mutatie richt van een specifiek persoon; het middel uit te proberen op dieren; en er daarna diezelfde persoon mee te behandelen.
Bron: Nature
Vertaling: Bart De Becker