20 januari 2026
Langdurige blootstelling aan luchtvervuiling kan gelinkt worden aan een verhoogd risico op ernstige neurodegeneratieve ziektes zoals ALS en lijkt het pathologische proces te versnellen. Dat melden onderzoekers van het Karolinska Institutet in Zweden. De studie is gepubliceerd in het tijdschrift JAMA Neurology.
“We zien een duidelijk verband, ondanks het feit dat de luchtvervuiling in Zweden lager is dan in veel andere landen,” zegt Jing Wu, onderzoeker aan het Institute of Environmental Medicine, Karolinska Institutet. “Deze bevindingen onderstrepen het belang van het verbeteren van de luchtkwaliteit.”
Motorische neuronenziektes (MND’s) zijn ernstige neurologische ziektes waarbij de zenuwcellen die de willekeurige bewegingen aansturen zodanig worden aangetast dat ze niet meer functioneren, wat leidt tot spieratrofie en verlamming. Amyotrofische Laterale Sclerosis (ALS) is de meest voorkomende vorm, ongeveer 85 tot 90% van de gevallen.
Milieufactoren spelen vermoedelijk een rol
De oorzaken van deze ziektes zijn grotendeels onbekend, maar er wordt al lang vermoed dat milieufactoren een rol spelen. De nieuwe studie toont aan dat luchtvervuiling zo’n factor kan zijn.
De studie telde 1.463 deelnemers in Zweden met een recent gediagnosticeerde MND die werden vergeleken met 1.768 broers/zussen en meer dan 7.000 gematchte controlegroepen uit de algemene bevolking. De onderzoekers analyseerden niveaus van deeltjes (PM2.5, PM2.5-10, PM10) en stikstofdioxide op hun thuisadressen tot tien jaar vóór hun diagnose.
De jaarlijkse gemiddelde waarden voor die verontreinigende stoffen lagen net boven de richtlijnen van de WGO en de piekwaarden waren veel lager dan in landen met ernstige luchtvervuiling.
Tot 30% hoger risico
Langdurige blootstelling aan luchtvervuiling, zelfs aan de relatief lage niveaus in Zweden, ging gepaard met 20 tot 30% hoger risico om een MND te ontwikkelen. Bovendien ondervonden mensen die woonden in gebieden met een hogere luchtvervuiling meer motorische en achteruitgang van de longen na de diagnose. Ze hadden ook een verhoogd risico op overlijden en hadden vaker een behandeling met een invasieve beademingsmachine nodig.
“Onze resultaten suggereren dat luchtvervuiling niet alleen kan bijdragen aan het ontstaan van de ziekte, maar ook aan de progressie van de ziekte,” stelt Caroline Ingre, adjunct-professor aan het Department of Clinical Neuroscience, Karolinska Institutet.
Wanneer de onderzoekers hun analyses beperkten tot ALS-patiënten, vonden ze vrijwel hetzelfde patroon als voor de hele MND-groep.
Ontstekingen en oxidatieve stress
De onderzoekers benadrukken dat de studie geen uitsluitsel geeft over de mechanismen achter het verband, maar eerder onderzoek wijst erop dat luchtvervuiling ontstekingen en oxidatieve stress kan veroorzaken in het zenuwstelsel. Aangezien het een observationele studie was, kan er geen causaal verband worden aangetoond.
De studie is gebaseerd op Zweedse registergegevens en werd gefinancierd door verschillende instanties, zoals het US Center for Disease Control and Prevention, de Zweedse Research Council en het Karolinska Institutet. Sommige auteurs kregen onderzoekssubsidies en/of vergoedingen van farmaceutische bedrijven. Zie het artikel voor een volledige verklaring inzake belangenconflicten.
Vertaling: Valerie Vissers
Bron: Karolinska Institutet